اگر خودروهای قدیمی کاربراتوری را به خاطر داشته باشید، احتمالا نام ساسات را نیز بارها شنیده اید. ساسات یکی از قطعات مهم سیستم سوخت رسانی خودروهای کاربراتوری بود که نقش بسیار مهمی در روشن شدن موتور، مخصوصا در هوای سرد داشت. بسیاری از رانندگان قبل از استارت زدن در صبح های زمستان، ابتدا ساسات را می کشیدند تا خودرو راحت تر روشن شود.
اما ساسات دقیقا چه کاری انجام می دهد؟ چرا فقط در خودروهای کاربراتوری وجود داشت و در خودروهای انژکتوری دیگر خبری از آن نیست؟ در ادامه به طور کامل با عملکرد، انواع، نحوه استفاده، علائم خرابی و جایگزین ساسات در خودروهای امروزی آشنا می شویم. همراه خودرو مدیا باشید.
ساسات در ماشین چیست؟
ساسات (Choke) قطعه ای است که در خودروهای کاربراتوری برای غنی تر کردن مخلوط سوخت و هوا هنگام روشن کردن موتور سرد استفاده می شود.
این قطعه با محدود کردن ورود هوا به کاربراتور، باعث می شود مقدار بیشتری سوخت وارد موتور شود تا احتراق در هوای سرد راحت تر انجام شود.
به بیان ساده، وظیفه اصلی ساسات این است که هنگام سرد بودن موتور، نسبت سوخت به هوا را افزایش دهد تا موتور سریع تر روشن شود.
ساسات معمولا در قسمت بالایی کاربراتور قرار دارد و با باز و بسته کردن دریچه هوا، میزان هوای ورودی را کنترل می کند.
نحوه عملکرد ساسات
اصلی ترین وظیفه ساسات، آسان تر کردن روشن شدن موتور در هوای سرد است.
زمانی که موتور چند ساعت خاموش بوده باشد، دمای موتور و کاربراتور کاهش پیدا می کند. در این شرایط بخشی از سوخت هنگام عبور از مسیر ورودی روی دیواره های سرد منیفولد و کاربراتور تقطیر می شود و سوخت کافی به سیلندرها نمی رسد.
در نتیجه موتور برای روشن شدن به مخلوط غلیظ تری از سوخت و هوا نیاز دارد.
ساسات با بستن بخشی از دریچه ورود هوا، مکش کاربراتور را افزایش می دهد و باعث می شود سوخت بیشتری وارد موتور شود.
این کار باعث می شود:
- موتور راحت تر روشن شود.
- احتراق اولیه بهتر انجام شود.
- از خاموش شدن موتور بلافاصله بعد از استارت جلوگیری شود.
- موتور سریع تر به دمای کاری برسد.
چرا موتور در هوای سرد به ساسات نیاز دارد؟
در هوای سرد، بنزین به سختی تبخیر می شود و بخشی از آن روی دیواره های سرد منیفولد می نشیند.
در نتیجه نسبت واقعی سوخت به هوا کاهش پیدا می کند و مخلوط بیش از حد رقیق می شود.
اگر مخلوط سوخت رقیق باشد:
- موتور دیر روشن می شود.
- موتور روشن شده اما خاموش می شود.
- احتراق ناقص انجام می شود.
- خودرو بد استارت می خورد.
ساسات این مشکل را با غنی تر کردن مخلوط سوخت و هوا برطرف می کند.
انواع ساسات خودرو
ساسات در خودروهای کاربراتوری به دو نوع اصلی تقسیم می شود.
ساسات دستی
در خودروهای قدیمی، ساسات به صورت یک اهرم یا دکمه در کنار راننده قرار داشت.
این اهرم توسط یک کابل به دریچه هوای کاربراتور متصل بود.
با کشیدن دکمه ساسات:
- دریچه هوا بسته تر می شد.
- سوخت بیشتری وارد موتور می شد.
- روشن شدن خودرو آسان تر می شد.
پس از گرم شدن موتور، راننده باید ساسات را به آرامی به جای اولیه باز می گرداند.
ساسات اتوماتیک
در مدل های جدیدتر خودروهای کاربراتوری، ساسات به صورت خودکار عمل می کرد.
در این سیستم از قطعاتی مانند:
- فنر ترموستاتی
- پیستون
- دریچه هوا
- پوسته ساسات
استفاده می شد.
هنگام سرد بودن موتور، فنر منقبض شده و دریچه هوا را می بست.
با گرم شدن موتور، فنر منبسط شده و دریچه را به تدریج باز می کرد.
در این نوع ساسات دیگر نیازی به دخالت راننده نبود.
نحوه استفاده صحیح از ساسات دستی
استفاده صحیح از ساسات تاثیر زیادی در عملکرد موتور دارد.
مراحل استفاده به صورت زیر است:
1. قبل از استارت، دکمه ساسات را متناسب با سرد بودن موتور بیرون بکشید
2. در هوای بسیار سرد، ساسات را بیشتر بیرون بکشید تا مخلوط سوخت غنی تر شود
3. پس از روشن شدن موتور، اجازه دهید موتور چند لحظه گرم شود
4. همزمان با گرم شدن موتور، ساسات را به آرامی به داخل فشار دهید
5. پس از رسیدن موتور به دمای مناسب، ساسات را کاملا ببندید.
اگر ساسات بیش از حد باز یا بسته بماند چه اتفاقی می افتد؟
تنظیم نادرست ساسات می تواند مشکلات مختلفی ایجاد کند.
اگر ساسات بیش از حد بسته بماند:
- مصرف سوخت افزایش می یابد.
- دود سیاه از اگزوز خارج می شود.
- شمع ها دوده می گیرند.
- موتور خفه کار می کند.
اگر ساسات خیلی زود باز شود:
- موتور دیر روشن می شود.
- خودرو خاموش می شود.
- احتراق ناقص رخ می دهد.
- استارت های مکرر لازم خواهد بود.
علائم خرابی ساسات
خرابی ساسات یا گیر کردن آن معمولا با نشانه های زیر همراه است:
- افزایش غیرعادی مصرف سوخت
- خاموش شدن موتور در دور آرام
- خاموش شدن خودرو بلافاصله بعد از روشن شدن
- بد استارت خوردن در هوای سرد
- لرزش موتور
- خفه کار کردن موتور
- خروج دود سیاه از اگزوز
- کاهش راندمان موتور
در صورت مشاهده این علائم، باید عملکرد ساسات و کاربراتور بررسی شود.
جایگزین ساسات در خودروهای انژکتوری چیست؟
در خودروهای امروزی دیگر خبری از ساسات نیست.
زیرا وظیفه تنظیم مخلوط سوخت و هوا به صورت کاملا هوشمند توسط ECU انجام می شود.
کامپیوتر خودرو با استفاده از اطلاعات دریافتی از سنسورها، میزان سوخت مورد نیاز موتور را هنگام استارت در هوای سرد تنظیم می کند.
مهم ترین قطعاتی که جایگزین ساسات شده اند عبارتند از:
- سنسور دمای آب
- سنسور دور موتور
- سنسور دریچه گاز
- استپر موتور
- مپ سنسور
- سنسور اکسیژن
ECU با تحلیل اطلاعات این قطعات، دستور مناسب را به استپر موتور و انژکتورها ارسال می کند تا مخلوط سوخت و هوا دقیقا مشابه عملکرد ساسات قدیمی تنظیم شود.
تفاوت ساسات دستی و ساسات اتوماتیک
| ویژگی | ساسات دستی | ساسات اتوماتیک |
|---|---|---|
| نحوه کنترل | توسط راننده | کاملا خودکار |
| عملکرد | با کابل مکانیکی | با فنر ترموستاتی |
| نیاز به تنظیم | دارد | ندارد |
| احتمال خطای راننده | زیاد | بسیار کم |
| راحتی استفاده | کمتر | بیشتر |
آیا خودروهای انژکتوری ساسات دارند؟
خیر. تمام خودروهای انژکتوری فاقد ساسات مکانیکی هستند.
در این خودروها تمامی وظایف ساسات توسط ECU و سیستم مدیریت موتور انجام می شود و راننده هیچ دخالتی در تنظیم نسبت سوخت و هوا ندارد.
جمع بندی
ساسات یکی از مهم ترین قطعات خودروهای کاربراتوری بود که وظیفه غنی کردن مخلوط سوخت و هوا را هنگام روشن شدن موتور سرد بر عهده داشت. این قطعه با کاهش میزان هوای ورودی به کاربراتور، باعث ورود سوخت بیشتر به موتور می شد و روشن شدن خودرو در هوای سرد را آسان تر می کرد.
ساسات در دو نوع دستی و اتوماتیک تولید می شد، اما با حذف کاربراتور از خودروهای جدید، وظیفه آن به صورت کاملا هوشمند توسط ECU، استپر موتور و سنسورهای مختلف انجام می شود. شناخت عملکرد ساسات و علائم خرابی آن، به ویژه برای دارندگان خودروهای کاربراتوری، می تواند از بروز مشکلاتی مانند بد استارت خوردن، افزایش مصرف سوخت و خاموش شدن موتور جلوگیری کند.
