ترمز دستی یکی از مهم ترین تجهیزات ایمنی خودرو است که وظیفه اصلی آن جلوگیری از حرکت خودرو هنگام توقف، پارک در سطوح شیب دار و افزایش ایمنی راننده است. با این حال، برخی رانندگان به اشتباه تصور می کنند که می توان از ترمز دستی برای کاهش سرعت یا توقف خودرو در حین حرکت استفاده کرد. این تصور نه تنها نادرست است، بلکه می تواند خسارت های جدی به سیستم ترمز، گیربکس، لاستیک ها و حتی موتور خودرو وارد کند.
کشیدن ترمز دستی هنگام حرکت باعث ایجاد اصطکاک شدید بین لنت ها و دیسک یا کاسه ترمز می شود. این اصطکاک علاوه بر افزایش دمای قطعات، کنترل خودرو را نیز کاهش می دهد و در سرعت های بالا احتمال انحراف، قفل شدن چرخ ها و وقوع تصادف را افزایش می دهد.
در این مقاله بررسی می کنیم که کشیدن ترمز دستی هنگام حرکت چه عوارضی دارد، چه قطعاتی آسیب می بینند و در صورت بروز این اشتباه چه باید کرد. همراه خودرو مدیا باشید.
نحوه عملکرد ترمز دستی
ترمز دستی یا ترمز پارک، سیستم مستقلی از ترمز اصلی خودرو است که بیشتر روی چرخ های عقب عمل می کند. در خودروهای قدیمی این سیستم به وسیله کابل مکانیکی و اهرم دستی فعال می شود، اما در خودروهای جدید از ترمز دستی برقی استفاده می شود.
با فعال شدن ترمز دستی، لنت های ترمز روی دیسک یا کاسه چرخ عقب فشار وارد کرده و مانع حرکت خودرو می شوند.
آیا کشیدن ترمز دستی هنگام حرکت خطرناک است؟
بله، این کار یکی از خطرناک ترین اشتباهات رانندگی محسوب می شود. ترمز دستی برای توقف کامل خودرو طراحی شده و استفاده از آن در زمان حرکت می تواند باعث آسیب های فنی و کاهش کنترل خودرو شود.
در خودروهای دارای ترمز دستی مکانیکی، کشیدن اهرم هنگام حرکت باعث قفل شدن نسبی یا کامل چرخ های عقب می شود. در خودروهای مجهز به ترمز دستی برقی، سیستم های ایمنی معمولاً از قفل شدن ناگهانی چرخ ها جلوگیری می کنند، اما باز هم استفاده نادرست از آن توصیه نمی شود.
عوارض دستی کشیدن با ماشین
از جمله عوارض ترمز دستی بالا حین حرکت ماشین می توان به موارد زیر اشاره کرد:
۱. داغ شدن بیش از حد سیستم ترمز
مهم ترین نتیجه کشیدن ترمز دستی، ایجاد اصطکاک دائمی بین لنت و دیسک یا کاسه ترمز است. این اصطکاک حرارت بسیار زیادی تولید می کند که باعث افزایش دمای مجموعه ترمز می شود.
در صورت ادامه رانندگی ممکن است:
- لنت ها بیش از حد داغ شوند
- دیسک ترمز تغییر شکل دهد
- بوی سوختگی از چرخ های عقب به مشام برسد
- حتی دود از مجموعه ترمز خارج شود.
۲. ساییدگی سریع لنت های ترمز
وقتی ترمز دستی درگیر باشد، لنت ها به صورت مداوم با دیسک یا کاسه در تماس هستند. این موضوع باعث می شود لنت ها بسیار سریع تر از حالت طبیعی فرسوده شوند و نیاز به تعویض زودهنگام پیدا کنند.
۳. تاب برداشتن دیسک ترمز
حرارت شدید ناشی از اصطکاک مداوم، یکی از دلایل اصلی تاب برداشتن دیسک ترمز است. دیسک تاب برداشته هنگام ترمزگیری باعث لرزش فرمان و کاهش عملکرد ترمز خواهد شد.
۴. لعاب گرفتگی یا آینه ای شدن لنت ها
دمای بالا باعث صیقلی شدن سطح لنت ها می شود. در این حالت اصطکاک لنت کاهش پیدا کرده و قدرت ترمزگیری خودرو افت می کند.
۵. کاهش قدرت ترمز اصلی
اگر حرارت مجموعه ترمز بیش از حد افزایش پیدا کند، عملکرد ترمز اصلی نیز ضعیف می شود. در شرایط شدید حتی ممکن است روغن ترمز به نقطه جوش برسد و پدیده کاهش شدید قدرت ترمز اتفاق بیفتد.
۶. افزایش مصرف سوخت
چرخ هایی که به وسیله ترمز دستی تحت فشار قرار گرفته اند، مقاومت بیشتری در برابر حرکت ایجاد می کنند. موتور برای غلبه بر این مقاومت سوخت بیشتری مصرف می کند و استهلاک آن نیز افزایش می یابد.
۷. آسیب به لاستیک ها
کشیده شدن چرخ های عقب روی سطح جاده باعث سایش غیرطبیعی لاستیک ها می شود. این اتفاق عمر لاستیک را کاهش داده و تعادل خودرو را نیز تحت تاثیر قرار می دهد.
۸. آسیب به گیربکس و کلاچ
در خودروهای دنده ای، راننده برای حرکت دادن خودرو با ترمز دستی کشیده معمولا گاز بیشتری می دهد و کلاچ را بیشتر نیم کلاچ نگه می دارد. این موضوع باعث افزایش استهلاک صفحه کلاچ، دیسک و بلبرینگ کلاچ می شود.
در خودروهای اتوماتیک نیز فشار اضافی به سیستم انتقال قدرت وارد می شود.
۹. آسیب به دیفرانسیل
در خودروهای دیفرانسیل عقب، ادامه رانندگی با ترمز دستی کشیده می تواند فشار زیادی به دیفرانسیل و پلوس ها وارد کند.
۱۰. احتمال آتش سوزی
در موارد نادر اما شدید، افزایش بیش از حد دمای لنت ها و دیسک ها ممکن است باعث آتش گرفتن مواد اصطکاکی لنت یا آلودگی های اطراف مجموعه ترمز شود.
۱۱. از دست رفتن کنترل خودرو
قفل شدن ناگهانی چرخ های عقب به ویژه در سرعت های بالا، احتمال انحراف خودرو، سر خوردن و حتی چرخش خودرو را افزایش می دهد. این موضوع در جاده های لغزنده بسیار خطرناک تر است.
علائم رانندگی با ترمز دستی کشیده
اگر بدون اینکه متوجه شوید با ترمز دستی حرکت کرده باشید، معمولا علائم زیر ظاهر می شوند:
- احساس سنگینی خودرو هنگام حرکت
- بوی سوختگی از قسمت عقب خودرو
- افزایش مصرف سوخت
- کاهش شتاب
- داغ شدن بیش از حد چرخ های عقب
- ایجاد دود از اطراف چرخ
- صدای غیرعادی از سیستم ترمز
- روشن ماندن چراغ هشدار ترمز در صفحه کیلومتر
رانندگی با ترمز دستی بالا
اگر متوجه شدید ترمز دستی هنگام حرکت کشیده بوده است، اقدامات زیر را انجام دهید:
- خودرو را در محل امن متوقف کنید
- ترمز دستی را کاملا آزاد کنید
- اجازه دهید سیستم ترمز خنک شود
- از ریختن آب روی دیسک های داغ خودداری کنید
- عملکرد ترمز را بررسی کنید
- در صورت استشمام بوی سوختگی شدید یا کاهش قدرت ترمز، خودرو را به تعمیرگاه منتقل کنید
- در صورت ادامه لرزش یا صدای غیرعادی، لنت و دیسک ها توسط مکانیک بررسی شوند.
تفاوت خودروهای ترمز دستی مکانیکی و برقی
| ویژگی | ترمز دستی مکانیکی | ترمز دستی برقی |
|---|---|---|
| نحوه عملکرد | کابل و اهرم دستی | موتور الکتریکی |
| احتمال حرکت با ترمز دستی | زیاد | بسیار کم |
| آزاد شدن خودکار | ندارد | در بسیاری از خودروها دارد |
| احتمال آسیب هنگام حرکت | زیاد | کمتر |
| کنترل ECU | ندارد | دارد |
پیشگیری از آسیب های ناشی از رانندگی با ترمز دستی بالا
- قبل از حرکت از آزاد بودن کامل ترمز دستی مطمئن شوید
- به چراغ هشدار ترمز روی صفحه آمپر توجه کنید
- سرویس دوره ای سیستم ترمز و کابل ترمز دستی را انجام دهید
- از کشیدن ترمز دستی برای کاهش سرعت خودرو استفاده نکنید
- در خودروهای دنده ای، هنگام پارک علاوه بر ترمز دستی از دنده مناسب نیز استفاده کنید
- در خودروهای اتوماتیک، پس از توقف کامل ابتدا ترمز دستی و سپس حالت P را فعال کنید.
سوالات متداول
بله. این کار می تواند باعث داغ شدن سیستم ترمز، ساییدگی لنت ها، تاب برداشتن دیسک، افزایش مصرف سوخت و حتی آسیب به گیربکس و دیفرانسیل شود.
اگر مسافت بسیار کوتاه باشد، معمولاً آسیب جدی ایجاد نمی شود؛ اما بهتر است پس از توقف، عملکرد ترمزها بررسی شود. حرکت طولانی با ترمز دستی کشیده می تواند خسارت قابل توجهی به همراه داشته باشد.
در بیشتر خودروهای مجهز به ترمز دستی برقی، سیستم به صورت خودکار هنگام شروع حرکت ترمز را آزاد می کند؛ بنابراین احتمال حرکت با ترمز دستی بسیار کمتر از خودروهای دارای ترمز دستی مکانیکی است.
این بو به دلیل اصطکاک شدید لنت با دیسک یا کاسه ترمز و افزایش بیش از حد دمای سیستم ترمز ایجاد می شود.
بله. درگیر بودن ترمز دستی باعث افزایش مقاومت چرخ ها می شود و موتور برای حرکت خودرو انرژی و سوخت بیشتری مصرف می کند.
در موارد نادر و در صورت ادامه رانندگی طولانی مدت، افزایش بیش از حد دمای لنت ها و دیسک ها ممکن است خطر آتش سوزی را به همراه داشته باشد.
جمع بندی
ترمز دستی تنها برای ثابت نگه داشتن خودرو هنگام توقف طراحی شده است و استفاده از آن در زمان حرکت می تواند خسارت های جدی به سیستم ترمز، دیسک، لنت، لاستیک، کلاچ، گیربکس و دیفرانسیل وارد کند. علاوه بر هزینه های تعمیر، این کار ایمنی خودرو را نیز به شدت کاهش می دهد و احتمال وقوع تصادف را افزایش می دهد. بنابراین پیش از حرکت، همیشه از آزاد بودن کامل ترمز دستی اطمینان حاصل کنید و در صورت مشاهده بوی سوختگی، کاهش قدرت ترمز یا لرزش غیرعادی، خودرو را برای بررسی به تعمیرگاه ببرید.
