بازار خودرو همزمان با نوسانات شدید نرخ ارز، وارد فاز تازهای از بیثباتی شده است. فازی که در آن قیمتها با شتاب بالا میروند و تقاضا به همان نسبت فرو میریزد. بررسی روند معاملات نشان میدهد تنها در فاصله سوم تا دهم دیماه ۱۴۰۴، متوسط قیمت خودروها حدود ۲.۶ درصد افزایش یافته؛ رشدی که در عمل با رکود عمیقتر بازار همراه بوده است.
در میان خودروهای داخلی، «ریرا» بیشترین افزایش قیمت را تجربه کرده و تنها در یک هفته، حدود ۱۲۰ میلیون تومان گران شده است؛ معادل رشدی ۵.۵ درصدی. همزمان، گزارشها از کاهش محسوس تقاضا حکایت دارد. وضعیتی که نشان میدهد بازار بیش از آنکه با خریدار واقعی روبهرو باشد، تحت تأثیر انتظارات تورمی و شوک ارزی حرکت میکند.
ارز؛ متغیر اصلی گرانی خودرو
به نقل از منابع معتبر خبری، امیرحسن کاکایی، کارشناس صنعت خودرو، ریشه اصلی افزایش قیمتها را جهش نرخ ارز میداند. به گفته او، طی یک ماه گذشته و بهدنبال تأخیر در تخصیص ارز و انتقال آن از تالار اول به تالار دوم، نرخ ارز واردات قطعات خودرو از حدود ۷۰ هزار تومان به بیش از ۱۰۷ هزار تومان رسیده و در برخی معاملات حتی رقم ۱۲۵ هزار تومان را نیز لمس کرده است؛ افزایشی نزدیک به ۷۰ درصد.
کاکایی تأکید میکند که واردات خودرو و بخش عمدهای از قطعات، عملاً با ارز بازار آزاد انجام میشود. بازاری که در یک ماه اخیر رشد حدود ۳۰ درصدی را تجربه کرده و همین موضوع، خود را بهصورت مستقیم در قیمت نهایی خودرو نشان داده است.
سقوط ارزش ریال و جهش اسمی قیمتها
به گفته این کارشناس، افزایش قیمت خودرو بیش از آنکه پدیدهای عجیب باشد، بازتاب مستقیم کاهش ارزش ریال است. او مثال میزند که «کوییک آر» بهعنوان یکی از ارزانترین خودروهای بازار، طی یک ماه از حدود ۶۰۰ میلیون تومان به مرز ۸۰۰ میلیون تومان رسیده؛ رشدی ۳۳ درصدی که با افت ارزش پول ملی همخوانی دارد.
کاکایی معتقد است مبنای قیمت خودرو در بازار آزاد، ترکیبی از نرخ دلاری و ارزش واقعی ریال است و کاهش شدید ارزش پول ملی در ماه گذشته، پیشبینی آینده قیمتها را بهشدت نگرانکننده کرده است.
تولید کمتر، فشار بیشتر
در کنار شوک ارزی، سمت عرضه نیز حال و روز خوبی ندارد. به گفته کاکایی، بهدلیل مشکلات ارزی و تخصیص نامنظم ارز در هشت ماه گذشته، تولید خودرو نسبت به مدت مشابه سال قبل حدود ۱۰ درصد کاهش یافته است. عاملی که خود به تشدید التهاب قیمتی دامن میزند.
او میگوید انتقال ارز صنعت خودرو از تالار اول به تالار دوم، گرچه هزینه تولید را بهشدت بالا برده، اما در صورت تداوم، میتواند این صنعت را به مسیری مشابه لوازم خانگی هدایت کند؛ مسیری که در آن، تولید با تکیه بر ارز واقعی حرکت میکند، نه ارز دستوری.
دوراهی خطرناک بازار خودرو
این کارشناس صنعت خودرو هشدار میدهد بازار در یک دوراهی جدی قرار دارد: اگر روند صعودی دلار ادامه پیدا کند، بازار خودرو ممکن است در ماههای آینده وارد «تونل وحشت قیمتی» شود. سناریویی که در آن، حتی رسیدن قیمت خودروهایی مانند کوییک به محدوده یکونیم میلیارد تومان دور از ذهن نخواهد بود.
در مقابل، سناریوی دوم به اصلاحات واقعی اقتصادی گره خورده است. اصلاحاتی مانند تکنرخی شدن ارز و کاهش فشار بر تولید و صادرات. به اعتقاد کاکایی، در صورت اجرای کامل این اصلاحات، امکان کاهش نرخ ارز و بهتبع آن، افت قیمت خودرو در چند ماه آینده وجود دارد.
بازار راکد، مردم تحت فشار
کاکایی در پایان با اشاره به شکاف عمیق میان هزینهها و دستمزدها، تأکید میکند که در حالی که قیمت مواد اولیه صنعت خودرو طی یک دهه حدود ۲۵ برابر شده، حقوق کارگران این صنعت تنها ۱۳ برابر افزایش یافته است. نتیجه این شکاف، بازاری راکد و فشاری فزاینده بر طبقات حقوقبگیر است. بازاری که فعلاً نه توان خرید دارد و نه چشمانداز روشنی پیش روی خود میبیند.
