اگر روغن موتور کم باشد چه میشود ؟ بررسی علائم و عوارض

روغن موتور ماشین فقط یک مایع روان‌کننده نیست؛ این روغن مانند خون در رگ‌های موتور جریان پیدا می‌کند و از اصطکاک، افزایش دما و ساییدگی قطعات جلوگیری می‌کند. حتی مقدار کمی کاهش روغن می‌تواند فشار زیادی به قطعات داخلی موتور وارد کند و در صورت بی‌توجهی، هزینه‌ای چند ده میلیونی برای تعمیر موتور روی دست شما بگذارد.

مشکل اینجاست که کمبود روغن همیشه با صدای شدید یا خاموش شدن خودرو شروع نمی‌شود. ممکن است موتور در ظاهر عادی کار کند، اما قطعاتی مانند یاتاقان‌ها، میل‌لنگ، میل‌سوپاپ و پیستون‌ها در حال آسیب دیدن باشند. به همین دلیل، شناخت عوارض و علائم کم بودن روغن موتور می‌تواند از خرابی‌های جدی جلوگیری کند.

در این مقاله از خودرو مدیا به طور کامل به سوال “اگر روغن موتور ماشین کم باشد چه میشود” پاسخ می دهیم.

اگر روغن موتور کم باشد چه اتفاقی می‌افتد؟

اگر روغن موتور ماشین کم باشد، روان‌کاری قطعات داخلی موتور کاهش پیدا می‌کند و در نتیجه اصطکاک، حرارت و استهلاک قطعات افزایش می‌یابد. ادامه رانندگی با روغن کم ممکن است باعث افت فشار روغن، شنیدن صدای غیرعادی، کاهش قدرت موتور، آسیب به یاتاقان‌ها، خرابی میل‌لنگ و حتی قفل شدن کامل موتور شود.

شدت آسیب به میزان کمبود روغن و مدت‌زمان رانندگی بستگی دارد. اگر سطح روغن کمی پایین‌تر از حد استاندارد باشد و سریع آن را جبران کنید، معمولاً مشکلی برای موتور ایجاد نمی‌شود. اما رانندگی طولانی با روغن بسیار کم می‌تواند موتور را به‌شدت آسیب‌پذیر کند.

در ادامه عوارض کم بودن روغن موتور ماشین را بررسی می کنیم:

۱. افزایش اصطکاک میان قطعات موتور

مهم‌ترین وظیفه روغن موتور، ایجاد یک لایه روان‌کننده میان قطعات فلزی است. این لایه مانع تماس مستقیم قطعاتی مانند پیستون، سیلندر، میل‌لنگ، یاتاقان‌ها و میل‌سوپاپ با یکدیگر می‌شود.

وقتی مقدار روغن کم باشد، ضخامت این لایه روان‌کننده کاهش پیدا می‌کند. در نتیجه، تماس فلز با فلز افزایش یافته و قطعات با سرعت بیشتری ساییده می‌شوند. این وضعیت به‌مرور می‌تواند باعث خط افتادن روی دیواره سیلندر، خرابی یاتاقان‌ها و کاهش عمر موتور شود.

۲. بالا رفتن دمای موتور

روغن موتور علاوه بر روان‌کاری، بخشی از حرارت قطعات داخلی موتور را نیز جذب و منتقل می‌کند. کاهش سطح روغن باعث می‌شود گرمای تولیدشده در قطعاتی مانند پیستون‌ها، یاتاقان‌ها و میل‌لنگ به‌درستی دفع نشود.

در این شرایط دمای داخلی موتور افزایش پیدا می‌کند. حتی ممکن است آمپر آب هنوز در محدوده عادی باشد، اما برخی قطعات داخلی موتور بیش از حد گرم شده باشند. ادامه این وضعیت می‌تواند باعث سوختن روغن، تغییر شکل قطعات و آسیب به واشر سرسیلندر شود.

۳. کاهش فشار روغن موتور

پمپ روغن وظیفه دارد روغن را با فشار مناسب به مسیرهای روغن‌کاری موتور ارسال کند. اگر سطح روغن پایین باشد، پمپ ممکن است نتواند روغن کافی دریافت کند یا در برخی شرایط هوا بکشد.

افت فشار روغن باعث می‌شود روان‌کاری قطعات حساس موتور به‌درستی انجام نشود. روشن شدن چراغ روغن در پشت آمپر یکی از مهم‌ترین هشدارهای مربوط به افت فشار روغن است و نباید آن را نادیده گرفت.

توجه داشته باشید که چراغ روغن معمولاً نشان‌دهنده پایین بودن سطح روغن نیست؛ این چراغ بیشتر به افت فشار روغن مربوط می‌شود. بنابراین ممکن است روغن موتور کم باشد، اما چراغ روغن هنوز روشن نشده باشد.

۴. آسیب دیدن یاتاقان‌های موتور

یاتاقان‌ها از حساس‌ترین قطعات موتور در برابر کمبود روغن هستند. این قطعات میان میل‌لنگ و شاتون قرار گرفته‌اند و برای عملکرد صحیح به یک لایه دائمی روغن نیاز دارند.

وقتی روغن کافی به یاتاقان‌ها نرسد، سطح آن‌ها داغ و ساییده می‌شود. در مراحل اولیه ممکن است صدای تق‌تق یا ضربه از بخش پایینی موتور شنیده شود. در صورت ادامه رانندگی، یاتاقان ممکن است بچرخد یا کاملاً از بین برود.

خرابی یاتاقان معمولاً به تعمیر اساسی موتور، تراش میل‌لنگ و تعویض قطعات داخلی نیاز دارد و یکی از پرهزینه‌ترین عوارض کمبود روغن موتور محسوب می‌شود.

۵. آسیب به میل‌لنگ و میل‌سوپاپ

میل‌لنگ و میل‌سوپاپ با سرعت بالا در موتور حرکت می‌کنند و برای جلوگیری از اصطکاک به روغن‌کاری مداوم نیاز دارند. کاهش روغن می‌تواند باعث ایجاد خراش، ساییدگی و افزایش لقی در محل اتصال این قطعات شود.

در برخی خودروها، کمبود روغن ابتدا باعث ایجاد صدا در قسمت بالای موتور و اطراف میل‌سوپاپ می‌شود. اگر مشکل برطرف نشود، احتمال آسیب به بادامک‌ها، تایپیت‌ها و اجزای سیستم سوپاپ نیز وجود دارد.

۶. کاهش قدرت و شتاب خودرو

افزایش اصطکاک داخلی باعث می‌شود موتور برای حرکت دادن قطعات خود انرژی بیشتری مصرف کند. در نتیجه بخشی از توان موتور به‌جای انتقال به چرخ‌ها، صرف غلبه بر اصطکاک داخلی می‌شود.

در این شرایط ممکن است خودرو شتاب سابق را نداشته باشد، موتور تحت فشار کار کند یا هنگام گاز دادن عملکرد سنگینی از خود نشان دهد. البته کاهش شتاب دلایل مختلفی دارد، اما اگر هم‌زمان با صدای غیرعادی یا روشن شدن چراغ روغن باشد، باید سطح روغن را بررسی کرد.

۷. افزایش مصرف سوخت

وقتی اصطکاک قطعات داخلی افزایش پیدا کند، موتور برای تولید توان موردنیاز باید سوخت بیشتری مصرف کند. به همین دلیل کم بودن روغن موتور می‌تواند به‌طور غیرمستقیم باعث افزایش مصرف بنزین شود.

همچنین اگر روغن کم به دلیل روغن‌سوزی باشد، معمولاً مشکلاتی مانند کاهش راندمان احتراق، کثیف شدن شمع‌ها و افت عملکرد موتور نیز ایجاد می‌شود که همگی می‌توانند مصرف سوخت را افزایش دهند.

۸. ایجاد صدای غیرعادی در موتور

صدای موتور یکی از مهم‌ترین نشانه‌هایی است که یک مکانیک هنگام بررسی کمبود روغن به آن توجه می‌کند. صدای تق‌تق، تیک‌تیک، کوبش یا خشکی کارکرد موتور ممکن است به دلیل نرسیدن روغن کافی به قطعات باشد.

نوع صدا بسته به قطعه آسیب‌دیده متفاوت است:

• صدای تیک‌تیک از بالای موتور ممکن است به تایپیت‌ها یا میل‌سوپاپ مربوط باشد.
• صدای تق‌تق یا کوبش از پایین موتور می‌تواند نشانه خرابی یاتاقان باشد.
• صدای زوزه یا خشکی ممکن است به اختلال در روان‌کاری برخی قطعات مربوط باشد.

در صورت شنیدن صدای جدید و غیرعادی، بهتر است خودرو را متوقف کرده و سطح روغن را بررسی کنید.

۹. آسیب دیدن توربوشارژر

در خودروهای توربوشارژ، روغن موتور علاوه بر موتور، وظیفه روان‌کاری و خنک‌کاری محور توربو را نیز بر عهده دارد. محور توربوشارژر با دور بسیار بالا می‌چرخد و نسبت به کمبود روغن بسیار حساس است.

کاهش سطح یا فشار روغن می‌تواند باعث خرابی بلبرینگ یا بوش‌های توربو، ایجاد صدای سوت غیرطبیعی، روغن‌ریزی داخل مسیر هوای ورودی و خروج دود آبی از اگزوز شود.

تعمیر یا تعویض توربوشارژر هزینه زیادی دارد؛ بنابراین دارندگان خودروهای توربو باید سطح روغن را با فاصله‌های کوتاه‌تری بررسی کنند.

۱۰. قفل شدن یا گریپاژ موتور

شدیدترین پیامد رانندگی با روغن کم، قفل شدن موتور است. وقتی روغن‌کاری تقریباً از بین برود، دمای قطعات به‌شدت افزایش پیدا می‌کند و ممکن است پیستون‌ها، یاتاقان‌ها یا میل‌لنگ به یکدیگر گیر کنند.

در این حالت موتور ناگهان خاموش می‌شود و ممکن است دیگر روشن نشود. گریپاژ موتور معمولاً به تعمیر کامل یا حتی تعویض موتور نیاز دارد.

اگر چراغ روغن روشن شد و همراه آن صدای شدید یا کوبش از موتور شنیدید، فوراً خودرو را در محل امن متوقف کنید. ادامه حرکت حتی برای چند دقیقه ممکن است خسارت را چند برابر کند.

علائم کم بودن روغن موتور ماشین

کم بودن روغن موتور همیشه با یک علامت مشخص همراه نیست. در بسیاری از خودروها راننده زمانی متوجه مشکل می‌شود که سطح روغن به میزان قابل‌توجهی کاهش یافته است. مهم‌ترین علائم کمبود روغن موتور عبارت‌اند از:

روشن شدن چراغ روغن

چراغ قرمز روغن یکی از جدی‌ترین هشدارهای پشت آمپر است. این چراغ معمولاً زمانی روشن می‌شود که فشار روغن از حد استاندارد پایین‌تر آمده باشد.

اگر چراغ روغن هنگام رانندگی روشن شد:

1. خودرو را در اولین محل امن متوقف کنید.
2. موتور را خاموش کنید.
3. چند دقیقه صبر کنید.
4. سطح روغن را با گیج بررسی کنید.
5. در صورت پایین بودن سطح، روغن مناسب اضافه کنید.

اگر سطح روغن طبیعی بود اما چراغ همچنان روشن ماند، احتمال خرابی پمپ روغن، فشنگی روغن، گرفتگی مسیر روغن یا افت واقعی فشار وجود دارد. در این وضعیت نباید به رانندگی ادامه دهید.

پایین بودن سطح روغن روی گیج

مطمئن‌ترین راه تشخیص کم بودن روغن، بررسی علامت‌های روی گیج روغن موتور است. روی گیج معمولاً دو علامت MIN و MAX یا دو نقطه وجود دارد.

سطح روغن باید میان این دو علامت و ترجیحاً نزدیک به محدوده MAX باشد. اگر روغن پایین‌تر از MIN قرار گرفته باشد، مقدار روغن موتور از حد مجاز کمتر است و باید روغن مناسب اضافه شود.

صدای تیک‌تیک یا تق‌تق موتور

کمبود روغن ممکن است باعث شود تایپیت‌ها، سوپاپ‌ها، میل‌سوپاپ یا یاتاقان‌ها با صدای بیشتری کار کنند. صدای ناشی از کمبود روغن معمولاً پس از گرم شدن موتور یا هنگام گاز دادن واضح‌تر می‌شود.

البته هر صدای تق‌تق به معنای کمبود روغن نیست. لقی سوپاپ، خرابی تایپیت، ناک موتور و مشکلات زنجیر تایم نیز می‌توانند صدای مشابه ایجاد کنند.

بوی روغن سوخته

اگر سطح روغن به دلیل نشتی کاهش پیدا کرده باشد، ممکن است روغن روی منیفولد دود، اگزوز یا قطعات داغ موتور بریزد و بوی روغن سوخته ایجاد کند.

در چنین شرایطی گاهی دود کمی نیز از داخل محفظه موتور دیده می‌شود. این مشکل باید سریع بررسی شود؛ زیرا علاوه بر کاهش روغن، احتمال آتش‌سوزی نیز وجود دارد.

افزایش دمای موتور

کاهش روغن ممکن است باعث بالا رفتن دمای موتور شود. البته افزایش آمپر آب بیشتر با سیستم خنک‌کننده ارتباط دارد، اما کمبود شدید روغن نیز می‌تواند حرارت داخلی موتور را افزایش دهد.

اگر آمپر آب بالا رفت، صدای موتور تغییر کرد یا چراغ روغن روشن شد، فوراً خودرو را متوقف کنید.

کاهش شتاب و عملکرد موتور

سنگین کار کردن موتور، کاهش کشش و افت شتاب می‌تواند یکی از نتایج افزایش اصطکاک ناشی از کمبود روغن باشد. این نشانه به‌تنهایی برای تشخیص کافی نیست، اما در کنار سایر علائم اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

خروج دود آبی از اگزوز

دود آبی معمولاً نشان می‌دهد روغن وارد محفظه احتراق شده و در حال سوختن است. روغن‌سوزی به‌مرور سطح روغن موتور را کاهش می‌دهد.

خرابی رینگ پیستون، لاستیک ساق سوپاپ، گاید سوپاپ یا توربوشارژر از دلایل متداول خروج دود آبی هستند.

ایجاد لکه روغن زیر خودرو

وجود لکه روغن زیر خودرو می‌تواند نشانه نشتی از کارتل، پیچ تخلیه، فیلتر روغن، کاسه‌نمدها، واشر درب سوپاپ یا سایر بخش‌های موتور باشد.

رنگ روغن موتور معمولاً قهوه‌ای، عسلی یا سیاه است. بااین‌حال بهتر است هرگونه لکه زیر خودرو توسط مکانیک بررسی شود؛ زیرا روغن گیربکس، روغن هیدرولیک و مایع خنک‌کننده نیز ممکن است نشت کنند.

روشن شدن چراغ چک

چراغ چک به‌طور مستقیم برای اعلام کمبود روغن طراحی نشده است، اما مشکلات ناشی از افت فشار روغن یا اختلال در سیستم زمان‌بندی متغیر سوپاپ‌ها ممکن است باعث ثبت خطا و روشن شدن چراغ چک شوند.

برای تشخیص دقیق باید خودرو با دستگاه دیاگ بررسی شود.

کارکرد خشک و خشن موتور

اگر صدای موتور نسبت به قبل خشن‌تر شده یا لرزش و خشکی بیشتری احساس می‌کنید، احتمال دارد روان‌کاری برخی قطعات به‌درستی انجام نشود.

کارکرد خشن موتور دلایل متعددی دارد، اما بررسی سطح و کیفیت روغن یکی از اولین اقداماتی است که باید انجام شود.

علت کم شدن روغن موتور چیست؟

کم شدن جزئی روغن در فاصله میان دو سرویس ممکن است در بعضی موتورها طبیعی باشد، اما کاهش سریع یا مداوم روغن معمولاً نشان‌دهنده وجود مشکل است.

نشتی روغن موتور

یکی از شایع‌ترین علت‌ها، نشتی از بخش‌های مختلف موتور است. مهم‌ترین محل‌های نشتی عبارت‌اند از:

• واشر درب سوپاپ
• کارتل روغن
• پیچ تخلیه روغن
• فیلتر روغن
• کاسه‌نمد میل‌لنگ
• پایه فیلتر یا خنک‌کن روغن
• فشنگی روغن
• واشر سرسیلندر

نشتی‌های کوچک ممکن است روی زمین دیده نشوند؛ زیرا روغن روی بدنه موتور پخش شده یا بر اثر حرارت می‌سوزد.

پیشنهاد می کنیم مقاله چرا از زیر ماشین روغن میریزه را مطالعه کنید.

روغن‌سوزی موتور

در روغن‌سوزی، روغن وارد محفظه احتراق شده و همراه با بنزین می‌سوزد. خروج دود آبی، چرب شدن شمع‌ها و کاهش مداوم سطح روغن از نشانه‌های متداول روغن‌سوزی هستند.

خرابی توربوشارژر

در موتورهای توربو، خرابی آب‌بندی یا بوش‌های توربو می‌تواند باعث ورود روغن به مسیر هوا یا اگزوز شود. در این وضعیت معمولاً مصرف روغن افزایش یافته و دود آبی مشاهده می‌شود.

استفاده از روغن نامناسب

روغنی که ویسکوزیته آن برای موتور مناسب نباشد ممکن است سریع‌تر تبخیر شود، از مسیرهای داخلی عبور کند یا مصرف روغن را افزایش دهد.

همیشه باید روغنی با گرانروی و سطح کیفی توصیه‌شده توسط شرکت سازنده استفاده شود.

تعویض دیرهنگام روغن

روغن فرسوده خاصیت روان‌کاری و پایداری حرارتی خود را از دست می‌دهد. همچنین ممکن است بخشی از آن تبخیر یا اکسید شود و سطح روغن کاهش پیدا کند.

خرابی سیستم تهویه کارتر

خرابی سوپاپ PCV یا گرفتگی مسیر تهویه کارتر می‌تواند فشار داخل موتور را افزایش دهد و باعث نشت یا مصرف بیشتر روغن شود.

وقتی روغن موتور کم شده چه کار کنیم؟

اگر متوجه شدید روغن موتور کم شده است، ابتدا خودرو را روی سطح صاف متوقف کنید و موتور را خاموش نگه دارید. پس از چند دقیقه سطح روغن را با گیج بررسی کنید.

اگر روغن پایین‌تر از علامت MIN است، روغن مناسب خودرو را به‌تدریج اضافه کنید. بهتر است هر بار حدود ۲۰۰ تا ۳۰۰ میلی‌لیتر روغن اضافه کرده، کمی صبر کنید و دوباره سطح را بسنجید.

روغن نباید بیشتر از علامت MAX باشد. روغن بیش از حد نیز می‌تواند باعث کف کردن روغن، افزایش فشار کارتر، نشتی و آسیب به کاتالیزور شود.

پس از تنظیم سطح روغن، علت کم شدن آن را بررسی کنید. تنها اضافه کردن روغن بدون پیدا کردن علت اصلی، راه‌حل دائمی نیست.

آیا با روغن موتور کم می‌توان رانندگی کرد؟

اگر سطح روغن کمی پایین‌تر از حد استاندارد باشد و چراغ روغن روشن نشده باشد، بهتر است در اولین فرصت روغن مناسب اضافه کنید و از رانندگی طولانی یا پرفشار خودداری کنید.

اما در شرایط زیر نباید به رانندگی ادامه دهید:

• چراغ قرمز روغن روشن است.
• صدای تق‌تق یا کوبش از موتور شنیده می‌شود.
• سطح روغن روی گیج دیده نمی‌شود.
• موتور بیش از حد گرم شده است.
• دود یا بوی شدید روغن سوخته وجود دارد.
• زیر خودرو روغن زیادی نشت کرده است.

در این موارد خودرو باید خاموش شده و با خودروبر به تعمیرگاه منتقل شود.

نحوه صحیح بررسی سطح روغن موتور

برای بررسی دقیق روغن موتور مراحل زیر را انجام دهید:

1. خودرو را روی سطح کاملاً صاف پارک کنید.
2. موتور را خاموش کنید.
3. حدود پنج تا ده دقیقه صبر کنید تا روغن به کارتل برگردد.
4. گیج روغن را بیرون بکشید.
5. آن را با دستمال تمیز کنید.
6. گیج را دوباره تا انتها در جای خود قرار دهید.
7. مجدداً گیج را بیرون بکشید و سطح روغن را بررسی کنید.
8. سطح روغن باید میان MIN و MAX باشد.

بهتر است سطح روغن حداقل ماهی یک‌بار و قبل از سفرهای طولانی بررسی شود. در خودروهای قدیمی، توربوشارژ یا دارای سابقه روغن‌سوزی، بررسی هفتگی منطقی‌تر است.

سخن پایانی

کم بودن روغن موتور مشکلی ساده و بی‌اهمیت نیست. کاهش روغن باعث افزایش اصطکاک و حرارت شده و می‌تواند به یاتاقان‌ها، میل‌لنگ، پیستون‌ها، میل‌سوپاپ و توربوشارژر آسیب برساند. در شدیدترین حالت نیز موتور قفل شده و به تعمیر اساسی نیاز پیدا می‌کند.

بهترین راه پیشگیری، بررسی منظم گیج روغن، استفاده از روغن استاندارد، تعویض به‌موقع روغن و رسیدگی سریع به هرگونه نشتی یا روغن‌سوزی است. اگر چراغ قرمز روغن روشن شد یا صدای غیرعادی از موتور شنیدید، خودرو را متوقف کنید و تا مشخص شدن علت، به رانندگی ادامه ندهید.