تصور کنید در یک سرازیری تند در حال حرکت هستید و ناگهان متوجه میشوید پدال ترمز زیر پای شما نرم شده است؛ این کابوس هر رانندهای است که میتواند ریشه در یک انتخاب اشتباه در رنگ روغن ترمز داشته باشد. پاسخ کوتاه به دغدغه شما این است: روغن ترمز زرد (DOT3) و روغن ترمز آبی (DOT4) تفاوت فاحشی در “نقطه جوش” و “فرمولاسیون شیمیایی” دارند. در حالی که روغن زرد برای خودروهای سبکتر با سیستم ترمز ساده طراحی شده، روغن آبی برای تحمل حرارتهای بالاتر در خودروهای مدرن و سنگینتر ساخته شده است.
اما مراقب باشید! رنگها صرفاً یک کد شناسایی هستند و انتخاب اشتباه یا ترکیب آنها میتواند باعث خورندگی سیستم ترمز یا حتی از کار افتادن ناگهانی آن شود. در این مقاله به زبان ساده یاد میگیرید که چرا نباید صرفاً بر اساس رنگ قضاوت کنید و کدام مایع حیاتبخش، واقعاً ضامن امنیت خودروی شماست.
چرا روغن ترمزها رنگی هستند؟ تفاوت DOT3 و DOT4 در چیست؟
بسیاری از رانندگان تصور میکنند رنگ روغن ترمز مانند شیشه شور خودرو، صرفاً یک موضوع سلیقهای است. اما در دنیای مهندسی خودرو، این رنگها (زرد برای DOT3 و آبی برای DOT4) به عنوان یک هشدار بصری عمل میکنند تا از اشتباهات فاجعهبار جلوگیری شود. تفاوت اصلی این دو در پایه شیمیایی و توانایی آنها در تحمل گرماست. طبق گزارشهای فنی منتشر شده در وبسایت خودرو مدیا، روغنهای ترمز خاصیت “هیدروسکوپیک” دارند، یعنی به شدت رطوبت محیط را جذب میکنند؛ تفاوت در اینجاست که روغن آبی (DOT4) با فرمولاسیون پیشرفتهتر، در برابر جذب رطوبت مقاومتر است و نقطه جوش بالاتری دارد.
نقطه جوش؛ مرز میان امنیت و حادثه
هر بار که ترمز میگیرید، اصطکاک لنتها گرمای شدیدی تولید میکند. اگر روغن ترمز شما نتواند این دما را تحمل کند، به جوش میآید و حبابهای هوا ایجاد میکند. نتیجه؟ پدال ترمز “چوب” یا “خالی” میشود.
- روغن ترمز زرد (DOT3): نقطه جوش خشک آن حدود ۲۰۵ درجه سانتیگراد است.
- روغن ترمز آبی (DOT4): با داشتن نقطه جوش خشک حدود ۲۳۰ درجه سانتیگراد، برای رانندگی در ترافیکهای سنگین و جادههای کوهستانی بسیار ایمنتر است.
مقایسه فنی روغن ترمز آبی و زرد در یک نگاه
برای درک بهتر تفاوتها، جدول زیر بر اساس استانداردهای دپارتمان حمل و نقل (DOT) تنظیم شده است:
| ویژگی | روغن ترمز زرد (DOT3) | روغن ترمز آبی (DOT4) |
| رنگ رایج | زرد شفاف / کهربایی | آبی / شفاف |
| پایه شیمیایی | پلی گلیکول اتر | گلیکول اتر + استر بورات |
| نقطه جوش خشک | ۲۰۵°C | ۲۳۰°C |
| نقطه جوش تر (با رطوبت) | ۱۴۰°C | ۱۵۵°C |
| سازگاری با سیستم ABS | متوسط | بسیار بالا |
| طول عمر مفید | ۱ تا ۲ سال | ۲ تا ۳ سال |
آیا میتوان روغن ترمز آبی و زرد را با هم ترکیب کرد؟
این یکی از خطرناکترین سوالاتی است که یک راننده میتواند بپرسد. پاسخ فنی خیر است. اگرچه هر دو پایه گلیکولی دارند، اما افزودنیهای شیمیایی روغن ترمز آبی (DOT4) ممکن است با باقیمانده روغن زرد واکنش نشان داده و باعث ایجاد رسوب یا خوردگی واشرهای لاستیکی سیستم ترمز شود. اگر خودروی شما به طور پیشفرض از روغن آبی استفاده میکند، هرگز به سراغ روغن زرد نروید؛ زیرا سیستم ترمز شما برای دمای بالاتری طراحی شده است.
کدام روغن برای خودروی من مناسبتر است؟
انتخاب نهایی شما نباید بر اساس سلیقه باشد، بلکه باید به دفترچه راهنمای خودرو مراجعه کنید. با این حال، یک قاعده کلی وجود دارد:
- خودروهای قدیمی و داخلی: اکثر خودروهای قدیمی با سیستم ترمز دیسکی-کاسهای ساده از روغن زرد (DOT3) استفاده میکنند.
- خودروهای مدرن و دارای ABS/EBD: به دلیل سرعت بالای عملکرد سوپاپها در سیستم ABS، روغن ترمز آبی (DOT4) به دلیل گرانروی (غلظت) مناسبتر در دمای بالا، گزینهی اجباری است.
۳ نکته حیاتی برای نگهداری سیستم ترمز
- تست رطوبت: روغن ترمز را هر دو سال یکبار یا با دستگاه تستر رطوبت چک کنید. اگر میزان رطوبت بیش از ۳ درصد باشد، ترمزهای شما در معرض خطر هستند.
- عدم استفاده از روغن مانده: درب قوطی روغن ترمزی که باز مانده است را دور بریزید؛ زیرا در عرض چند ساعت رطوبت هوا را جذب کرده و کیفیت خود را از دست میدهد.
- شستشوی سیستم: هنگام تعویض روغن از زرد به آبی (در صورت مجاز بودن توسط سازنده)، حتماً سیستم باید کاملاً تخلیه و شسته شود.
جمعبندی از دیدگاه خودرو مدیا
در نهایت، تفاوت روغن ترمز آبی و زرد تنها در رنگ آنها نیست، بلکه در “ضریب اطمینان” رانندگی شماست. متخصصان ما در خودرو مدیا همواره توصیه میکنند که هرگز کیفیت را فدای قیمت نکنید. روغن ترمز آبی (DOT4) با وجود قیمت کمی بالاتر، به دلیل نقطه جوش بیشتر و پایداری شیمیایی بهتر، انتخابی هوشمندانهتر برای خودروهای امروزی است. به یاد داشته باشید که سیستم ترمز، تنها مرز میان شما و یک حادثه جبرانناپذیر است؛ پس همیشه از استانداردی استفاده کنید که سازنده خودرو برای امنیت شما تعریف کرده است.
