با تقدیم لایحه بودجه سال ۱۴۰۵ به مجلس شورای اسلامی، تغییرات چشمگیر و بهشدت بحثبرانگیز در سیاستهای واردات خودرو در حال شکلگیری است. این تغییرات که در جداول پیوست بودجه نمایان است، نشان میدهد که دولت تصمیمات استراتژیک جدیدی را در خصوص تعرفههای واردات خودروهای اقتصادی و لوکس اتخاذ کرده است. برخلاف وعدههای قبلی برای تسهیل دسترسی به خودروهای روز دنیا برای عموم مردم، این لایحه تعرفه واردات خودروهای اقتصادی و کممصرف را به طرز قابل توجهی افزایش داده است. در مقابل، خودروهای با حجم موتور بالا و لوکس از کاهش تعرفهها بهرهمند شدهاند.
این تغییرات باعث شده است که بسیاری از کارشناسان، رویکرد دولت را از “تنظیم بازار” به “کسب درآمد حداکثری” در حوزه خودرو ارزیابی کنند. این سیاستها نه تنها میتواند برای قشر متوسط جامعه که به دنبال خودروهای اقتصادی هستند، دردسرساز باشد، بلکه بازار خودروی کشور را به مسیر جدیدی خواهد برد که در آن، خودروهای لوکس و پرمصرف جایگزین خودروهای اقتصادی و هیبریدی خواهند شد.
افزایش تعرفه خودروهای اقتصادی: خداحافظی با رویای خودروی ارزان
یکی از اصلیترین تغییرات در لایحه جدید، افزایش ۱۰۰ درصدی تعرفه واردات خودروهای با حجم موتور کمتر از ۱۵۰۰ سیسی است. پیش از این، تعرفه این خودروها ۲۰ درصد بود که حالا به ۴۰ درصد افزایش یافته است. این افزایش نرخ، باعث افزایش قیمت خودروهایی مانند تویوتا کرولا 1.2 لیتری و مدلهای اقتصادی برندهای چینی و کرهای خواهد شد. این تصمیم میتواند دست خریداران خودروهای ارزانقیمت را از خودروهای اقتصادی و باکیفیت کوتاه کند و فشار بیشتری را به اقشار متوسط و پایین جامعه وارد کند.
با این افزایش تعرفه، فاصله میان خودروهای وارداتی و مونتاژی داخلی بیشتر شده و احتمالاً تقاضا برای خودروهای اقتصادی کاهش خواهد یافت. در این راستا، دولت ممکن است به دنبال حمایت از تولیدکنندگان داخلی باشد، اما این تصمیم قطعاً در کوتاهمدت به نفع مصرفکنندگان نخواهد بود.
افزایش تعرفه در کلاس سدانهای خانوادگی و خودروهای میانرده
در کنار افزایش تعرفه برای خودروهای زیر ۱۵۰۰ سیسی، خودروهای با حجم موتور بین ۱۵۰۰ تا ۲۰۰۰ سیسی نیز شاهد افزایش قابل توجهی در تعرفهها هستند. این دسته از خودروها که شامل مدلهایی همچون تویوتا کمری و کیا اپتیما میشوند، با افزایش تعرفه از ۴۰ درصد به ۷۰ درصد مواجه خواهند شد. این تغییرات باعث میشود که قیمت تمامشده این خودروها به مرز خودروهای لوکس نزدیکتر شود و عملاً امکان خرید آنها برای بسیاری از خریداران میانرده دشوارتر گردد.
آغاز دوران جدید برای خودروهای لوکس و پرمصرف
در عین حال، خودروهای با حجم موتور بالای ۲۵۰۰ سیسی که در گذشته مشمول تعرفههای سنگین ۱۸۰ تا ۱۹۰ درصدی بودند، حالا از کاهش تعرفه به بازه ۱۴۵ تا ۱۶۵ درصد برخوردار خواهند شد. این تغییر نشاندهنده یک رویکرد عجیب در سیاستهای واردات است که به طور غیرمستقیم حمایت از خودروهای لوکس و پرمصرف را به دنبال دارد. کاهش تعرفه برای خودروهای با حجم موتور بالا ممکن است به ورود خودروهای لوکس به بازار ایران کمک کند، اما در عین حال نابرابری اجتماعی را تشدید خواهد کرد.
حمله به خودروهای هیبریدی و پاک
در کمال تعجب، دولت تصمیم به افزایش قابل توجه تعرفه برای خودروهای هیبریدی گرفته است. تعرفه واردات این خودروها از ۱۵ درصد به ۴۰ درصد افزایش یافته است، که عملاً جذابیت آنها را برای واردکنندگان و مصرفکنندگان از بین خواهد برد. این تغییر در شرایطی صورت میگیرد که بسیاری از کشورها در حال تشویق استفاده از خودروهای پاک به منظور کاهش آلودگی هوا و کاهش وابستگی به سوختهای فسیلی هستند. در ایران نیز با بحران آلودگی هوا و ناترازی بنزین، این تغییر تصمیمگیری غیرقابل دفاع به نظر میرسد.
چشمانداز بازار
با توجه به تغییرات قابل توجه تعرفهها، بهویژه برای خودروهای اقتصادی و هیبریدی، باید منتظر افزایش قابل توجه قیمتها در بازار خودرو در سال ۱۴۰۵ باشیم. وقتی تعرفه پایه برای خودروهای اقتصادی از ۲۰ به ۴۰ درصد افزایش مییابد، قیمت نهایی این خودروها ممکن است تا ۳۰ درصد افزایش یابد، که میتواند قدرت خرید بسیاری از مردم را کاهش دهد. در این شرایط، خریداران واقعی خودروهای وارداتی با دشواریهای فراوانی برای خرید مواجه خواهند شد و رکود تورمی در بازار خودروی کشور به احتمال زیاد ادامه خواهد یافت.
